Yaş sebze ve meyve fiyatlarında son dönemde gündeme gelen fiyat artışlarının ardından başlatılan soruşturmada önemli bir aşamaya geçildi. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen soruşturma kapsamında, 41 büyük dağıtıcı firmanın yöneticisi hakkında gözaltı kararı verilirken, 22 ilde 109 iş yeri ve ikamette eş zamanlı arama gerçekleştirildi.
Soruşturmanın merkezinde ise yalnızca marketlerdeki fiyatlar değil, ürünün tarladan çıkışından tüketiciye ulaşmasına kadar geçen süreç bulunuyor.
Tarladan markete uzanan fiyat zinciri incelendi
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın yürüttüğü soruşturma kapsamında yaş sebze ve meyve ticaretindeki fiyat hareketleri ayrıntılı şekilde incelendi. Çalışmada Ticaret Bakanlığı’nın Hal Kayıt Sistemi, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Çiftçi Kayıt Sistemi verileri ile Vergi Denetim Kurulu’nun hazırladığı raporlardan yararlanıldı.
Soruşturma kapsamında ayrıca 1.029 çiftçinin beyanına başvuruldu. Böylece ürünlerin üreticiden hangi fiyatla çıktığı, hangi koşullarda tedarikçilere ulaştığı ve sonraki aşamalarda nasıl fiyatlandığı araştırıldı.
Bu incelemeler, gıda fiyatlarının oluşumunda tedarik zincirinin farklı aşamalarındaki maliyet ve satış hareketlerinin birlikte değerlendirilmesini gündeme getirdi.
Dağıtıcı firmalara yönelik kritik tespitler
Soruşturma dosyasına giren incelemelerde, bazı büyük tedarikçilerin piyasa hakimiyetlerinden yararlanarak ürün arzını olduğundan düşük, maliyetleri ise olduğundan yüksek gösterdikleri yönünde tespitlere yer verildi.
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı açıklamasında ayrıca, bazı işlemlerde gerçeği yansıtmayan müstahsil makbuzları üzerinden maliyetlerin yükseltilmiş olabileceği ve tedarik zincirinin gereksiz şekilde uzatılması yoluyla fiyatların yukarı yönlü etkilenmiş olabileceği belirtildi.
Buradaki inceleme, sebze ve meyvenin yalnızca üretici ile market arasındaki fiyat farkına değil, ürünün geçtiği tüm ticari aşamalara odaklanıyor.
22 ilde 109 adreste arama
Soruşturma kapsamında 41 büyük dağıtıcı firmanın 41 yöneticisi hakkında gözaltı kararı verildi. Operasyon kapsamında 22 ilde toplam 109 iş yeri ve ikamette arama gerçekleştirildi.
İstanbul Emniyet Müdürlüğü Mali Suçlarla Mücadele Şube Müdürlüğü ekiplerinin operasyonunda, hakkında gözaltı kararı bulunan yöneticilerden önemli bir bölümü yakalandı. Anadolu Ajansı’nın aktardığı son bilgilere göre 41 şüpheliden 38’i gözaltına alındı, 3 şüphelinin yakalanmasına yönelik çalışmaların sürdüğü bildirildi.
Soruşturmanın kapsamı genişleyebilir
Soruşturmanın dikkat çeken noktalarından biri de incelemenin yalnızca tek bir belge veya fiyat üzerinden yürütülmemesi.
Vergi Denetim Kurulu raporlarında; alış ve satış fiyatlarının yanı sıra ürün miktarları, stok hareketleri, fire oranları, ödeme kayıtları ve karşı taraf bilgilerinin birlikte değerlendirilmesinin önemine dikkat çekildi.
Raporda ayrıca bazı müstahsil makbuzlarının üretim kapasitesi, üretici beyanları, teslim ve ödeme kayıtlarıyla uyumlu olmadığına ilişkin risk göstergelerinin bulunduğu belirtildi.
Bu nedenle soruşturmanın ilerleyen aşamalarında, ilk incelemede kullanılan yöntemlerin risk durumuna göre başka firmalara da uygulanabileceği değerlendiriliyor.
Market fiyatının arkasındaki zincir mercek altında
Gıda fiyatlarında tüketicinin karşılaştığı etiket fiyatı, üretimden perakendeye kadar birçok aşamanın sonucunda ortaya çıkıyor. Üretici, komisyoncu, tedarikçi, hal ve perakende noktaları arasındaki işlemler bu zincirin farklı halkalarını oluşturuyor.
Soruşturma kapsamında yapılan incelemeler ise özellikle üreticinin satış fiyatı ile sonraki ticari aşamalardaki maliyet ve satış fiyatları arasındaki farkın daha ayrıntılı incelendiğini gösteriyor.
Adalet Bakanı Akın Gürlek de soruşturmayla ilgili açıklamasında tarladan sofraya uzanan zincirin hiçbir aşamasının üreticinin emeği ve tüketicinin bütçesi üzerinden haksız kazanç elde edilen bir yapıya dönüşmesine izin verilmeyeceğini ifade etti.
Soruşturmanın bundan sonraki aşamasında, elde edilen belgeler ve mali incelemeler doğrultusunda şüphelilerin hukuki durumlarının değerlendirilmesi bekleniyor.