Yazarın Tüm Yayınlarına Buradan Ulaşın !
Uzun bir süredir yeniden sık etiket değişimi dönemlerine geri döndük.
Mağazanın büyüklüğü ve barındırdığı ürün çeşidine bakıldığında ve her ne kadar, hepsinin fiyatı aynı anda değişmese de bu başlı başına bir iştir. İşimizin gereğidir de aynı zamanda.
Yasalar var. Eskiden bu kadar bağlayıcı değilken bile rafla kasa fiyatı tutardı ve tutmak zorundaydı.
Bu konuda ortalık toz duman adeta. Hata ile kasıt iç içe geçmiş gibi, yansımaları izliyor ve duyuyoruz.
Elektronik Raf Etiketi (ESL) bu konuda bir kurtarıcı olur mu? Evet olur.
Ancak sistem ilk kez uygulanmıyor ülkemizde. İlk kullanımı epey öncelere dayanır. O zamanki yaygınlaşmama nedeniyle şimdiki zorluk nedeni aynı; birim başına maliyet.
Dönemin firma politikaları ve yaygınlaşmış genel uygulamalar, her en kadar müşteriden yana da olsa, yasal bağlayıcılığı daha azdı diyebilirim. Bazı firmalarda daha önceden beri uygulanan raf ile kasa fiyatı farklı ise ucuz olan geçerlidir, konusu Tansaş’ın 2003 yılında uygulamaya koyduğu Müşteri Haklarını deklare etmesi ile daha çok öne çıktı.
Şimdi ESL daha fazla gündemde. Migros uygulamayı formatlar bazında yaygınlaştırıyor.
Daha önceden beri uygulayan Metro, Media Markt, Macro Center ve adlarını şu an yazamadığım birçok işletmeninde hakkını teslim etmek gerek.
E buraya kadar her şey güzel. Elektronik raf etiketleri yaygınlaşıyor ve yaygınlaşacak da.
Etiket değişimi kolay olacak. Norm kadro nedeniyle ve/veya çalışanın bilgisi ile bilgisizliği nispetinde olabilen hatalar olmayacak. Bu konuda işletmeye ceza uygulanma olasılığı ciddi oranda düşecek.
Problem nerede o zaman? İşte etiketin tam da içinde. Efendim, bu sistem gözünüzü tarayıp aceleniz varsa ona göre fiyat yapıp, ona göre fiyat çekiyormuş. Yani mağazada kendinden emin ve elinde cep telefonu ile fiyatlara bakanlara ve belki de rakip mağazadan çıkıp gelmiş kişileri hemen ayırıp başka fiyat yazacak, acelesi olanlara da başka fiyat yazacak. Belki ileride etiketler arası müşteri haletiruhiye analizleri yarışması yapılır ve yapay zekâ da hakemlik eder bilemem.
Her neyse bugüne dönelim. Sistemin yaygınlaşmasının önündeki engellerin en büyüğü geçmişteki ile aynı; birim başına maliyet. Yani öyle pat diye alınıp uygulanabilecek bir şey değil. Keşke olsa.
Ancak fiyatlardaki değişim sıklığı, artan ürün sayısı, etiket ve işgücü maliyetleri açısından bakıldığında bazı işletmeler için daha öncelikli olarak gündeme alınmaya başlandı. Belli bir süredir tedarikçi firmalarda bu konuda daha fazla sahada oluyorlar. Peki ülkemiz dışında konuya nasıl bakılıyor. Malum ESL sistemi ilk kez orada uygulandı ve devam da ediyor. ESL ile ilgili analizler ve yorumlar çok.
Konuya bence birkaç pencereden bakan bir makaleyi paylaşıyorum.
(1) “Elektronik raf etiketleri için durum oluşturma”
“Teknoloji, doğru fiyatları, daha az israfı ve alışveriş yapanların daha güçlü güvenini kolaylaştırır.
Perakendeci alt satır: Raf her zaman perakendecilerin müşteri güvenini kazandığı yer olmuştur. Elektronik raf etiketleri, güvenin, düzenli olarak başarısız olan eski kâğıt sistemleri tarafından zayıflatılmamasını, doğruluk üzerine inşa edilmesini sağlar.
Son zamanlarda bir marketten alışveriş yaptıysanız, farklı bir şey fark etmiş olabilirsiniz: kâğıt fiyat etiketleri yerine raflarda dijital ekranlar. Dijital raf etiketleri olarak da adlandırılan bu elektronik raf etiketleri, bir zamanlar Avrupa ve Asya pazarlarında niş bir teknolojiydi ancak şimdi küresel bir fenomene dönüştü.
Nedeni basit: Kâğıt etiketler, fiyatları raflarda görüntülemenin modası geçmiş, verimsiz bir yöntemidir.
Güncellemek için önemli çalışan saatlerine ihtiyaç duyarlar ve ödeme sırasında fiyat farklılıklarına neden olabilirler. ESL’ler, raftaki fiyatın, indirimler veya geri dönüşler de dahil olmak üzere kayıttaki fiyatla eşleşmesini sağlar.
Yine de bazı eyalet yasa koyucuları artık elektronik raf etiketlerinin tamamen yasaklanıp yasaklanmayacağını tartışıyor iş etkileriyle ilgili. Politika yapıcılar bu kararı vermeden önce, bu etiketlerin gerçekte ne yaptığını ve ne yapmadığını anlamakta fayda var.
Elektronik etiketler yeni veya sıra dışı değildir. Restorandaki arabaya servislerde dijital menü panolarında fiyatlar, promosyonlar ve ürün bilgileri görüntülenir. Akaryakıt istasyonlarında yakıt maliyetleri sıklıkla değiştikçe fiyatlar dijital olarak güncellenmektedir.
Mağazalar için yüz binlerce üründeki fiyat güncellemelerini yönetmek, tamamlanması günler sürebilen sıkıcı bir süreçtir. Elektronik raf etiketleri, perakendecilerin, geri alma ve promosyonlar da dahil olmak üzere güncellemeleri dakikalar içinde yapmak için diğer endüstrilerin halihazırda kullandığı teknolojinin aynısını kullanmasına olanak tanır. Her zaman insan — mağaza yöneticileri tarafından izlenirler ve fiyatlandırma ekipleri tüm fiyat değişikliklerini denetler.
Etiketler bir iletişim aracıdır, karar verme sistemi değildir. İşte yapmadıkları şey.
- ESL’ler dalgalanma fiyatlandırmasına veya sürekli değişikliklere olanak sağlamaz
Fiyatların herhangi bir mağazadaki tüm müşteriler için aynı olduğunu ve talep, günün saati veya kimin alışveriş yaptığına bakılmaksızın tutarlı olduğunu unutmamak önemlidir. İştirakçiler, onaylanan değişiklikleri güvenli bir sistem aracılığıyla, genellikle alışveriş saatleri dışında inceler ve zorlar, böylece fiyatlar istikrarlı ve tutarlı kalır.
- ESL’ler müşterileri takip etmez
Elektronik raf etiketleri kapalı bir sistemde çalışır ve alışveriş yapanlarla etkileşime girmez veya onlar hakkında herhangi bir bilgi toplamaz. İçlerinde kamera ya da mikrofon gibisi yok — sadece fiyatları gösteriyorlar.
- ESL’ler kişisel verileri toplamaz
Hiçbir müşteri verisi söz konusu değil. Elektronik raf etiketleri, rafa bakan herkese aynı bilgileri gösterir.
Dahası, elektronik raf etiketleri, politika yapıcıların — ve tüketicilerin — önemsediği fiyatlandırma doğruluğu, çevresel atıklar ve işçi verimliliği gibi bazı sorunlara çözümler sunar. Tüketiciyi koruma yasalarının halihazırda talep ettiği şeyleri, ödeme sırasında eşleşen şeffaf, tutarlı fiyatlar şeklinde sunarlar. ESL’ler ayrıca çalışanlara diğer önceliklere odaklanabilmeleri için sıkıcı görevleri ortadan kaldıran araçlar sağlar.
Elektronik raf etiketlerinin uygulanması, perakendecilerin müşteriler nezdinde güvenilirlik oluşturmada önemli bir adım olan doğruluk ve güvenilirliği sağlamasına yardımcı olur.”
Bugünün perakendeciliği ‘ben yaptım oldu’ durumundan uzaklaştı ve uzaklaşıyor. Elbette bu rekabette ön almak, rakiplerden ayrışmak ve müşterilere yönelik farklı çalışmaları yapmak ile aynı değil ve tutulamaz da. Yasalar konusunda tutulurlar.
Günümüz alışverişçisi bir noktadan alışveriş ediyorsa ve/veya birçok farklı mağazadan alışveriş yapıyorsa, tercih nedenleri içerisinde güven unsuru mutlaka yer alır. Acil durumlar ya da deneme alışverişlerini ayrı tutarsak, genellikle müşteriler güvendikleri noktalardan, güven duydukları marka ve ürünleri alırlar. Raftaki etiketin elektronik olması ya da olmaması bunu ne oranda değiştirir?
Hatalar artarsa (raf ile kasa fiyat farkı) hangi etiket tipi olursa olsun, bu olumsuzluk doğallıkla artar.
Ürünlerin kalitesi, çalışanların davranışları, fiyat farkları gibi önemli etkenler alışverişçiler için önemli etkenler olmaya devam ediyor. ‘Müşterileri Kandırma’ amaçlı çalışma yapanları zaten bir şekilde öğreniyor veya duyuyoruz. Perakende sektöründeki yelpaze içerisinde yer alan ciddi ve güvenilir firmaların müşterilerini bilerek ve kandırarak kaybetmek lüksü var mıdır? Varsa bu oran ne boyuttadır?
Elektronik raf etiketinin bunda payı olabilir mi? Olursa bu ne oranda olur?
Bu bağlamda baktığımızda ESL’lerin sektördeki artı ve eksilerini daha çok konuşup gözlemleyeceğiz.
Perakendeciler kullanıma sundukça, bunun etkileri gündemde daha fazla yer alacaktır.
Elektronik raf etiketi bu kapsamda önemli bir etken olabilir. Oyunu kurup ya da değiştirmek ise birçok farklı faktörün bir araya gelip uygulanması ile olabilir. Çünkü “Perakende detaydır.”
Kaynak: (1) Mercy Du Beehler, National Retail Federation, Başkan Yardımcısı, Hükümet İlişkileri 5 Mart 2026, nrf.com